ترويج فرهنگ مطالعه و ايجاد روحيه پرسشگري بايد از دوران كودكي و از خانواده شروع شود.

يك استاد دانشگاه: ترويج فرهنگ مطالعه نيازمند تقويت روحيه پرسشگري است

در اهميت پرسشگري همين بس كه بسياري از تحقيقات عمده در جهان از اين طريق احراز شده و اين جز به مدد پرسشگران مطلع و آگاه ميسر نيست.
وي با بيان اينكه تخصص لازمه پرسشگري است،

پرسش‌گرايانه، و وجه پاسخ گويانه. فرهنگ مدرنيته پرسش‌هايي را درباره خدا، انسان و جهان فرا روي انسان عصر حاضر نهاده و با توجه به خلايي که در اکثر فرهنگها وجود داشته، خود پاسخهايي بدان پرسش‌ها داده است و نوع سوالات و پرسش‌هاي مدرنيته برخاسته از نيازهاي معرفتي و رفتاري عصري انسان معاصر است.

ظهيري گفت: انسان ها در مواجه شدن با پرسش‌هاي فرهنگ مدرنيته سه رويکرد مختلف داشته اند. عده‌اي پاسخ‌هاي فرهنگ مدرنيته را قبول نکرده‌اند، اما پرسش هاي آن، ايشان را به کاوش وا داشته است و در صدد هستند که در گفتمان فرهنگي ديگري، غير از گفتمان فرهنگي مدرنيته پاسخگوي پرسش‌ها باشند.

وي به ارج نهادن اين دسته به وجه پرسش‌گرانه مدرنيته اشاره کرد و افزود: اين دسته به وجه پرسش‌گرانه مدرنيته ارج نهاده‌اند اما وجه پاسخ‌گويانه آن را رد كرده‌اند و گروه سوم نيز نه به پرسش‌هاي مدرنيته اعتنايي نشان داده‌اند و نه پاسخ هاي آن را قبول كرده‌اند.

وي ادامه داد: دسته اول به دليل هضم شدن در فرهنگ مدرنيته با هر آنچه از مقوله سنت به معناي مثبت آن است، فاصله گرفته‌اند و هيچ همزباني و همدلي ميان ايشان و گفتمان سنت وجود ندارد. دسته دوم در وجه پاسخ‌گويي نگاهي به سنت به معناي مثبت آن و ميراث فرهنگي خود دارند و در وجه پرسش‌گري نگاهي به نيازهاي معرفتي انسان معاصر. اين گروه قابليت اين را دارند که کمترين فاصله را نسبت به فرهنگ اصيل ديني داشته باشند.

مدير گروه دين‌پژوهي مجله «انديشه حوزه» ابراز داشت: دسته سوم به دليل عدم توجه به پرسش‌هاي انسان معاصر و نداشتن روحيه پرسشگري و آزادانديشي، در زمان خود زندگي نمي‌کنند. لذا بسيار دچار تضاد ذهني مي‌شوند، موقعيت‌ها و شرايط را نمي‌شناسند، در تشخيص مصاديق، خطا مي‌کنند و همين عوامل آنها را از فرهنگ ديني اصيل دور مي‌کند.

وي افزود: اين گروه، گاه در لبه پرتگاه خرافه‌گرايي قرار مي‌گيرند و آمادگي بسياري براي پذيرش بسياري از چيزها دارند. بدين ترتيب زنان امروزي بسته به اينکه در کدام گروه و دسته قرار مي‌گيرند، فاصله‌شان از زمان صدر اسلام متغير است.

وي در خصوص ارتباط سه مقوله سنت، مدرنيته و زن مسلمان با تکيه بر معاني هر کدام ابراز داشت: سنت معاني متعددي دارد. امروزه وقتي واژه سنت به کار مي‌رود، نوعي بار ارزشي و عاطفي منفي و گذشته‌گرايي و کهنه‌پرستي از آن استنباط مي‌شود؛ در صورتي که در يک گفتمان خاص سنت معنايي دارد که نه تنها بار ارزشي منفي ندارد بلکه در واحد زمان معني نمي‌شود که گذشته و آينده در تعيين ارزش آن دخيل باشند.

ظهيري افزود: اين گفتمان خاص، گفتمان ديني است. در گفتمان ديني، سنت ميراثي است که از بزرگان ديني براي انسان‌ها در همه اعصار تاريخ به يادگار گذاشته شده است.

طرح پرسش مهر روحيه پرسشگري و توانايي نقد و تحليل پديده‌ها را در دانش‌آموزان و معلمان تقويت مي‌كند. "عباس كرمي" روز يكشنبه درهمايش پرسش مهردردلفان افزود: معلمان و دانش آموزان دراين طرح ملي به شناسايي عوامل پيشرفت جامعه مي‌پردازند و با حساس كردن فضاي فرهنگي جامعه تنگناها و مشكلات جامعه را شناسايي مي‌كنند. وي اظهار داشت: بدون شك شناسايي مسايل و تنگناهاي اجتماعي نيز در ارايه راهكارهاي مناسب در جهت رفع آنها موثر خواهد بود. فرماندار شهرستان دلفان نيز در ادامه اين همايش، پرسش مهر را يك تجربه ماندگار دانست. "يدالله لك" افزود: مخاطبان اين طرح دردهاي جامعه را كالبد شكافي كرده و براي حل آنها راهكارهاي مناسب را ارايه مي‌دهند. وي بااشاره به‌اينكه "عدالت"محورطرح پرسش مهراست، اظهارداشت: دانش‌آموزان و معلمان در اين طرح ضمن تقويت حس مسووليت پذيري و اعتماد به نفس با روند جهاني شدن آشنا مي‌شوند. در اين همايش كه در اداره آموزش و پرورش دلفان برگزار شد جمعي‌از مسوولان دستگاههاي اجرايي اين شهرستان حضور داشنند.

دكتر جويباري با اشاره به نقش كتاب در تقويت روحيه پژوهشگري دانش‌آموز اظهار مي‌دارد: كتاب‌هاي درسي دانش‌آموز را به پژوهشگر بودن تشويق نمي‌كند. تا زماني كه دانش‌آموز بداند با بهتر ياد گرفتن كتاب نمره بهتر خواهد گرفت دنبال تحقيق نخواهد رفت. به عبارتي ديگر تا زماني كه ابزار سنجش نظام درسي، كتاب است دانش‌آموز به منابع متعدد مراجعه نخواهد كرد و روحيه پژوهشي وي گسترش نخواهد يافت.

وي مي‌افزايد: بنابراين مشاهده مي‌كنيم تشويق و علاقه به پژوهش در فرهنگ مدارس ما مورد اعتنا است ولي زيرساخت‌هاي مناسبي در آن وجود ندارد.

دكتر جويباري با اشاره به فعاليت هشت‌ساله آموزش‌و‌پرورش در خصوص معلمان پژوهنده مي‌گويد: اين امر نشان دهنده آن است كه آموزش‌و‌پرورش در لايه‌هايي حساس است. اما معلم براي تقويت روحيه پژوهش دانش‌آموز، بايد در نظام تربيت معلم اين امر را تمرين كند نه با ياد‌گيري و مهارت‌هاي مشخص.

وي مي‌افزايد: در حال حاضر در نظام تربيت معلم چه در آموزش‌و‌پرورش، چه در دانشگاه‌ها و چه در دوره‌هاي آموزش حين خدمت زيرساخت‌هاي تقويت‌ روحيه پژوهش معلم و روش‌هاي تدريس مناسب و مهارت‌هاي لازم وجود ندارد. تا زماني كه اين روحيه در معلم وجود نداشته باشد نمي‌تواند روحيه پژوهشگري را به دانش‌آموز انتقال دهد

وي مي‌افزايد: اگر بخواهيم در مسير تعليم و تربيت پژوهش محوري دانش‌آموزان باشيم بايد معلمان را پژوهنده كنيم. براي ايجاد اين روحيه بايد مهارت‌هاي آنها را تقويت كرده و كمك كنيم تا بتوانند براساس اصول پژوهش، يادگيري مسأله محور را در كلاس‌ها طراحي و اجرا كنند. براي اجراي اين كار بايد كليه فعاليت‌هاي ياد‌دهي و يادگيري فعلي را كنار بگذاريم و طرح نوين اجرا كنيم و براساس آن به تعليم و تربيت بپردازيم.

دكتر ساكي تقويت روحيه پژوهش دانش‌آموزان را به عنوان يكي مسأله ملي توصيف مي‌كند و معتقد است: براي ايجاد يك جامعه پژوهش‌بنياد كه آرمان ماست و براي پركردن شكاف‌هاي علمي بين ايران و ساير كشورها و براي رسيدن به سند چشم‌انداز توسعه‌اي، ما ناچاريم اين مسأله را جدي بگيريم. و اين امر را تنها در حوزه آموزش و پرورش تلقي نكنيم، بلكه برنامه‌ريزي‌هايي در سطح كلان و ملي انجام دهيم تا آسيب‌ها و فاصله‌هاي علمي مطرح شده را پر كنيم.

دكتر عبد‌الرضا كردي پژوهشگر حوزه خلاقيت در آموزش و پرورش در خصوص وضعيت پژوهش و فرهنگ پژوهش در ميان دانش‌آموزان مي‌گويد: در‌ حال ‌حاضر آموزش و پرورش بر حافظه دانش‌آموزان بيشتر مي‌پردازد تا به قوه استدلال و روحيه كنجكاوي و ميل به كشف و تحليل دانش‌آموزان. بنابراين تغيير مسيراز حافظه محور به پژوهش محوري و تقويت كنجكاوي دانش‌آموزان از ضروريات است.

وي دومين راهكار را در تدوين محتويات، منابع و كتاب‌هاي آموزشي مي‌داند و معتقد است: بيشتر كتاب‌هاي ما حافظه محور هستند و اين امر عامل بازدارنده پرورش، توانايي، طرح سؤال و توانايي حل مسأله و توانايي كشف و پي‌گيري كنجكاوانه دانش‌آموزان است. وي همچنين مي‌افزايد: سومين راهكار نيز در تأمين و تقويت نيروي انساني و در آموزش و پرورش است. وقتي كه ما در آموزش و پرورش سرانه پايين تحقيق و توليدات علمي را داريم نمي‌توانيم از دانش‌آموزان انتظار داشته‌باشيم كه اين توانايي افزايش پيدا كند. بنابراين هر چقدر نيروهاي پژوهش و معلمان پژوهنده در آموزش و پرورش بيشتر باشد. امكان دسترسي به اين هدف نيز بيشتر است.

وي آخرين راهكار را تغيير خط مشي مديريت آموزشي در آموزش و پرورش مي‌داند و مي‌گويد: مديريت آموزشي ساختار محور كه پيش از همه به فضاي كالبدي مدرسه محور، نيروي انساني و تكنولوژي آموزشي توجه مي‌كند بايد به محتواي انساني مدرسه و محتواي عاطفي، رواني مدرسه و كيفيت‌‌هاي موجود در يك مدرسه تغيير جهت و توجه پيداكند

حميد‌رضا كفاش مدير كل دفتر برنامه‌ريزي امور فرهنگي و مشاوره وزارت آموزش و پرورش در خصوص راهكارهاي تقويت روحيه پژوهش در دانش‌آموزان معتقد است: بي‌ترديد لزوم نهادينه‌شدن هر امري در دانش‌آموزان نيازمند حركتي همه جانبه است.

دكتر كردي انگيزه پژوهش معلمان را بسيار قوي و آماده، ارزيابي مي‌كند و ضعف را در سطح دانش و روش توصيف مي‌كند و معتقد است: معلمين ما به يك تغيير توسعه و تكامل در اين حوزه نياز دارند. اگر بخواهيم دانش‌آموزان قوي و خلاق و دوستدار پژوهش داشته باشيم بايد دغدغه‌هاي معلمان را حل كنيم و انگيزه‌هاي پژوهشي معلمان را تقويت كرده و فرصت‌هاي حضور در مجامع علمي را فراهم كنيم.